Rozwód kończy małżeństwo, ale nie kończy zobowiązania wobec banku. To jedna z pierwszych rzeczy, którą warto sobie uświadomić, planując dalsze kroki. Jeśli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową na kredyt hipoteczny, bank nadal traktuje ich jako współkredytobiorców, niezależnie od tego, co ustalicie między sobą albo co orzeknie sąd w sprawie o podział majątku. Dobra wiadomość jest taka, że przepisanie kredytu na jedną osobę jest możliwe, choć wymaga konkretnej procedury, zgody banku i realnej oceny, czy jeden dochód udźwignie samodzielną spłatę. Sprawdź szczegóły razem z nami, by uniknąć kosztownych błędów. 

Wyrok rozwodowy rozstrzyga o ustaniu małżeństwa, a orzeczenie w sprawie podziału majątku (często w ramach osobnego postępowania sądowego), o tym, komu przypadną poszczególne składniki majątku wspólnego, w tym nieruchomości. Żadne z tych postępowań nie jest jednak stroną umowy kredytowej. Tą stroną pozostaje bank, a jego relację z kredytobiorcami reguluje wyłącznie umowa kredytu, a nie orzeczenia sądu rodzinnego.

Oznacza to, że nawet jeśli sąd przyzna mieszkanie jednemu z małżonków, bank będzie domagać się spłaty raty solidarnie od obu byłych małżonków, dopóki nie dojdzie do formalnej zmiany umowy kredytowej. Odpowiedzialność solidarna działa w ten sposób, że jeśli jedna strona przestanie płacić swoją część, bank ma prawo wyegzekwować całość zobowiązania od drugiej strony, niezależnie od wewnętrznych ustaleń między byłymi małżonkami. To dlatego prywatna umowa „ja płacę połowę, Ty połowę” nie chroni żadnej ze stron przed odpowiedzialnością za całość długu, dopóki kredyt nie zostanie formalnie rozdzielony w banku.

Cenna informacja: Sam fakt rozwodu nie musi być natychmiast zgłoszony do banku, jeśli rata jest spłacana terminowo, a dane osobowe kredytobiorców się nie zmieniły. Kontakt z bankiem staje się konieczny w dwóch sytuacjach: 1) gdy zmieniają się dane (np. nazwisko po rozwodzie) oraz 2) gdy planujecie formalnie uporządkować kredyt, czyli właśnie wtedy, gdy chcecie przejść przez procedurę przeniesienia kredytu hipotecznego na jedną osobę. 

Po rozwodzie, gdy kredyt hipoteczny obciąża wspólnie nabytą nieruchomość, byli małżonkowie mają zasadniczo trzy drogi. 

Zwolnienie jednego z małżonków z umowy kredytowej (tzw. wykreślenie współkredytobiorcy) to operacja, na którą musi wyrazić zgodę bank, i to on ma tu ostatnie słowo, nie sąd ani sami zainteresowani. Z punktu widzenia banku przejęcie kredytu przez jedną osobę jest analizowane niemal jak udzielenie nowego kredytu. 

Bank ponownie bada zdolność kredytową osoby, która ma zostać jedynym kredytobiorcą, sprawdza jej historię w BIK, aktualne zobowiązania, stabilność zatrudnienia oraz koszty utrzymania gospodarstwa domowego (uwzględniając np. alimenty, jeśli takie są zasądzone).

Do wniosku potrzebna jest także zgoda obojga byłych małżonków, zarówno tego, który zostaje w kredycie, jak i tego, który ma zostać z niego wykreślony. Bez zgody drugiej strony bank nie dokona zmiany umowy kredytowej, nawet jeśli orzeczenie sądowe w ramach podziału majątku wskazuje na to, że sąd przyznał nieruchomość jednej osobie.

To najczęstsza bariera w całym procesie. Rata, która przy dwóch dochodach nie stanowiła problemu, po rozwodzie musi zostać udźwignięta przez jedną osobę, a bank liczy zdolność kredytową od nowa, uwzględniając tylko jej dochody i zobowiązania. Zdarza się, że osoba chcąca przejąć kredyt nie ma wystarczającej zdolności, mimo że wcześniej wspólnie z byłym małżonkiem obsługiwała tę samą ratę bez najmniejszego problemu. W takiej sytuacji dostępnych jest dla Ciebie kilka rozwiązań, które warto rozważyć zanim złoży się formalny wniosek:

Cenna wskazówka: Zanim złożysz wniosek o przejęcie kredytu po rozwodzie, warto samodzielnie oszacować swoją zdolność kredytową. To pozwala uniknąć rozczarowania i przygotować plan B (nadpłatę, dłuższy okres, dodatkowego współkredytobiorcę) zawczasu, zamiast dowiadywać się o problemie dopiero z decyzji odmownej banku. Pomocy udzielą Ci eksperci kredytowi Phinance. 

Kto przejmuje nieruchomość i kredyt, w jakiej wysokości nastąpi ewentualna spłata udziału drugiej strony, i potwierdźcie to pisemnie (najlepiej w porozumieniu o podziale majątku lub w wyroku sądowym).

Wraz z dokumentami potwierdzającymi rozwód i (jeśli już jest) podział majątku.

Osoby, która ma pozostać jedynym kredytobiorcą, analogicznie jak przy nowym wniosku kredytowym.

Bank przygotowuje aneks do umowy kredytowej, na mocy którego jedna osoba zostaje wykreślona, a druga staje się wyłącznym kredytobiorcą.

Równolegle lub bezpośrednio po zmianie w banku należy uregulować przeniesienie udziału we współwłasności nieruchomości (akt notarialny, jeśli podział majątku nie nastąpił jeszcze w formie notarialnej lub sądowej) oraz zaktualizować wpis w księdze wieczystej.

Do urzędu gminy/miasta w zakresie podatku od nieruchomości (standardowo w ciągu 14 dni od zmiany stanu prawnego).

Przejście do wariantów awaryjnych: refinansowania w innym banku, dodatkowego współkredytobiorcy lub sprzedaży nieruchomości (patrz niżej).

Warto zaznaczyć, że kolejność kroków 1 i 5 bywa w praktyce odwrócona lub prowadzona równolegle, zależnie od tego, czy podział majątku następuje przed, czy po uzyskaniu zgody banku na przejęcie kredytu. Dobrą praktyką jest jednak nieustalanie ostatecznego podziału nieruchomości w akcie notarialnym, zanim bank potwierdzi, że przejęcie kredytu jest w ogóle możliwe. W przeciwnym razie można znaleźć się w sytuacji, w której jedna osoba formalnie jest już właścicielem mieszkania, ale nie może uzyskać zgody banku na samodzielną spłatę kredytu.

Gdy jedna osoba przejmuje nieruchomość i kredyt, zwykle towarzyszy temu spłata udziału na rzecz drugiej strony, a więc wyrównanie wartości majątku, który przypadł każdej ze stron. Tu pojawia się pytanie o skutki podatkowe takiej transakcji, które warto znać, zanim ustali się wysokość spłaty.

Podział majątku wspólnego małżonków, nawet gdy towarzyszy mu spłata pieniężna, co do zasady nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC). Ustawa o PCC zawiera zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu i nie wymienia w nim podziału majątku wspólnego małżonków; w odróżnieniu od zwykłego zniesienia współwłasności między osobami niebędącymi małżeństwem, które przy wystąpieniu spłaty jest opodatkowane stawką 2% od wartości nabytej ponad dotychczasowy udział. Takie stanowisko potwierdzają interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Inaczej wygląda sytuacja, jeśli podział majątku łączy się z działem spadku po zmarłym małżonku. Wtedy PCC może wystąpić w części dotyczącej spłat i dopłat.

Warto też wiedzieć, że spłata otrzymana przez byłego małżonka w ramach podziału majątku jest wolna od podatku dochodowego (PIT), a więc nie stanowi dla niego przychodu podlegającego opodatkowaniu.

Osobną kwestią jest sama umowa kredytowa z bankiem. Zawarcie aneksu przejmującego kredyt na jedną osobę lub podpisanie nowej umowy w ramach refinansowania nie generuje obowiązku zapłaty PCC, ponieważ umowy kredytu i pożyczki udzielane przez banki są zwolnione z tego podatku (banki jako podatnicy VAT świadczą usługi finansowe zwolnione z VAT, co wyłącza je jednocześnie z opodatkowania PCC). To ważne rozróżnienie, bo PCC może pojawić się przy rozliczeniach majątkowych między małżonkami w określonych sytuacjach, ale nie przy samej zmianie umowy kredytowej w banku.

Cenna wskazówka: Ze względu na to, że skutki podatkowe zależą od konkretnego sposobu sformułowania ugody czy aktu notarialnego (np. czy spłata jest jednoznacznie powiązana z podziałem majątku, czy przypomina raczej odrębną sprzedaż udziału), warto skonsultować treść dokumentu ze specjalistą przed jego podpisaniem. Błąd w zapisach może skutkować nieoczekiwanym zobowiązaniem podatkowym.

Odmowa banku nie oznacza ślepego zaułka. W takiej sytuacji możesz rozważyć:

Niezależnie od wybranego wariantu, ważne jest niedopuszczenie do zaległości w spłacie w trakcie poszukiwania nowego rozwiązania. Wszystkie opóźnienia trafiają do BIK i pogarszają historię kredytową obojga byłych małżonków, nawet jeśli tylko jedna strona faktycznie przestała płacić swoją część.

Nie. Jeśli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową, rozwód nie zmienia tej umowy, a bank nadal może żądać spłaty od każdego z byłych małżonków, niezależnie od wyroku w sprawie o podział majątku.

Wykreślenie współkredytobiorcy z umowy wymaga zgody obu stron oraz zgody banku, który ponownie ocenia zdolność kredytową osoby przejmującej zobowiązanie.

Warto rozważyć wcześniejszą nadpłatę kredytu (obniżenie salda i raty), wydłużenie okresu kredytowania albo dołączenie nowego współkredytobiorcy – partnera, rodzica lub rodzeństwa – z wystarczającą zdolnością kredytową.

Co do zasady nie. Podział majątku wspólnego małżonków, nawet gdy towarzyszy mu spłata pieniężna, nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, a otrzymana spłata jest wolna od podatku dochodowego. Wyjątkiem są sytuacje, w których podział majątku łączy się z działem spadku po zmarłym małżonku.

Można rozważyć refinansowanie kredytu w innym banku, dołączenie nowego współkredytobiorcy, sprzedaż nieruchomości albo jej wynajem jako rozwiązanie przejściowe, w zależności od tego, która opcja najlepiej odpowiada sytuacji finansowej obu stron.

Zdecydowanie tak. Przejęcie kredytu po rozwodzie łączy w sobie ocenę zdolności kredytowej, wybór optymalnej ścieżki (przejęcie, refinansowanie, sprzedaż) oraz często niełatwe rozmowy z bankiem. Nasz ekspert kredytowy pomoże ocenić realistycznie, czy samodzielna spłata jest możliwa, jakie kroki zwiększą szansę na zgodę banku, i poprowadzi przez formalności tak, by decyzja finansowa nie komplikowała i tak trudnego momentu w życiu.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Skutki podatkowe podziału majątku oraz warunki przejęcia kredytu zależą od indywidualnej sytuacji i konkretnych zapisów umowy. Przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z doradcą finansowym oraz, w kwestiach podatkowych i prawnych, z odpowiednim specjalistą: doradcą podatkowych i radcą prawnym.